Produkujesz żywność? Nie wiesz jakie obowiązkowe informacje mogą znaleźć się na etykiecie środka spożywczego? Właściwe etykietowanie żywności pozwala na uniknięcie kar pieniężnych za zafałszowaną żywność i działanie w zgodzie z prawem z poszanowaniem praw konsumentów. Poznaj podstawowe zasady etykietowania produktów spożywczych i działaj w zgodzie z prawem.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
Spis treści
Znakowanie żywności to ogół zasad regulowanych prawem unijnym oraz krajowym, które wskazują jakie informacje mają znaleźć się na etykiecie środka spożywczego. Etykietowanie obejmuje wszystkie dane, które identyfikują środek spożywczy i opisują jego cechy. Informacje te umieszczane są na etykiecie lub opakowaniu produktu i dotyczą m.in. wykazu składników, alergenów, pochodzenia oraz daty minimalnej trwałości. Każda żywność wprowadzana do obrotu na terenie Unii Europejskiej musi być oznakowana zgodnie z jednolitymi zasadami.
Podstawą prawną gdy mowa o tym jak znakować żywność, są przepisy UE oraz przepisy polskie. Regulacje te określają, jakie obowiązkowe informacje dotyczące żywności muszą być przekazane konsumentowi. Zasady te mają charakter bezwzględnie obowiązujący dla producentów żywności oraz podmiotów uczestniczących w obrocie.
Kluczowym aktem jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności. Dokument ten reguluje zasady znakowania żywności na poziomie Unii Europejskiej oraz wskazuje zasady dotyczące znakowania produktów spożywczych, w tym informacje o nazwie żywności, wykazie składników, alergenach i wartości odżywczej. Żywność na rynku UE musi spełniać wymogi tego rozporządzenia, które stosuje się w całej UE. Każdy środek spożywczy musi być z nim zgodny.
W prawie polskim, gdy mowa o tym jak znakować żywność, zastosowanie ma również ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia oraz przepisy ustawy o jakości handlowej artykułów rolno – spożywczych. Ustawa ta uzupełnia rozporządzenie UE i określa krajowe wymagania dotyczące znakowania żywności oraz nadzór sprawowany m.in. przez Główny Inspektorat Sanitarny. Dodatkowo niektóre środki spożywcze (miody, wyroby mleczne, dżemy, oliwy czy wina) mają swoje odrębne regulacje, które znaleźć można w rozporządzeniach lub ustawach. Warto upewnić się, czy wprowadzany do obrotu środek spożywczy nie ma odrębnych regulacji.
Każdy produkt spożywczy – jako żywność – musi zawierać określone obowiązkowe informacje. Należą do nich m.in. nazwa środka spożywczego, dane producenta, kraj pochodzenia oraz termin przydatności do spożycia. Informacje te muszą być czytelne, jednoznaczne i umieszczone bezpośrednio na etykiecie. Informacje nie mogą wprowadzać konsumenta w błąd. W 2023 roku reprezentowałem klienta, którego produkt wprowadzał błąd co do miejsca pochodzenia – co skutkowało nałożeniem kary. W wyniku złożonego odwołania udało się zmniejszyć karę o połowę.
Wykaz składników to podstawowy element oznakowania. Każdy składnik użyty do produkcji musi być wskazany w kolejności malejącej. Dodatkowo wymagane jest podanie informacji o wartości odżywczej. Doświadczenie wskazuje, że wiele podmiotów w branży spożywczej pomija ten obowiązkowy element.
Data minimalnej trwałości informuje, do kiedy produkt zachowuje swoje właściwości. Jest to istotne zarówno z punktu widzenia bezpieczeństwa, jak i odpowiedzialności producenta. Błędne oznaczenie terminu przydatności do spożycia może skutkować sankcjami administracyjnymi. Najczęściej mowa jest o karze pieniężnej w wysokości nie wyższej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, nie niższej jednak niż 1000 zł.
Zasady znakowania żywności wymagają, aby informacje były prawdziwe i nie wprowadzały konsumenta w błąd. Oznakowanie nie może sugerować właściwości, których produkt nie posiada. Dotyczy to w szczególności oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych. Częstym błędem, który pojawia się w mojej praktyce jest nazywanie produktów tradycyjnymi i naturalnymi, gdy produkcja jest przemysłowa, a wykorzystywane są przetworzone półprodukty. Znany jest przykład producenta napoju, który sprzedawał swoje produkty jako naturalne – w sytuacji, gdy wszystkie składniki były składnikami wysokoprzetworzonymi.
Dodatkowo na etykiecie powinna znaleźć się informacja o objętości netto (lub masie netto), instrukcja użycia, warunki przechowywania oraz nazwa produktu spożywczego. Dodatkowo w przypadku napojów alkoholowych – zawartość alkoholu objętościowo.
Wymagania dotyczące znakowania obejmują także sposób prezentacji danych. Informacje muszą być umieszczone na opakowaniu produktu w sposób trwały i czytelny. Przepisy dotyczące znakowania żywności zakazują stosowania oznaczeń mylących lub nieczytelnych. Jednym z częściej występujących błędów jest nanoszenie daty minimalnej trwałości w sposób łatwy do usunięcia.
Szczególnie ważne jest oznaczenie, który składnik powoduje alergie lub reakcje nietolerancji. Alergeny muszą być wyraźnie wyróżnione w wykazie składników. Jest to jeden z kluczowych obowiązków w zakresie ochrony zdrowia konsumenta. Jest to sposób, by znakowanie na etykiecie prawnie chroniło konsumenta przed spożyciem substancji, które mogą być dla niego szkodliwe.
Żywność ekologiczna podlega odrębnym zasadom. Znakowanie żywności ekologicznej musi potwierdzać spełnienie wymagań produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych. Dotyczy to wyłącznie żywności spełniającej rygorystyczne normy UE.
Certyfikacja jest warunkiem używania oznaczeń ekologicznych. Produkty ekologiczne muszą być objęte systemem kontroli i certyfikacji. Informacja ta daje konsumentowi gwarancję jakości i pochodzenia produktu. Certyfikat ekologiczny otrzymać mogą podmioty, które spełniają określone wymagania prawne dotyczące produkcji ekologicznej.
System znakowania GDA służy przedstawieniu informacji o wartości odżywczej w prosty sposób. Oświadczenia żywieniowe oraz oświadczenia zdrowotne mogą być stosowane tylko zgodnie z rozporządzeniem UE. Każde oświadczenie musi mieć podstawę naukową i prawną.
GDA (Guideline Daily Amounts), czyli Wskazane Dzienne Spożycie, to system dobrowolnego znakowania wartością odżywczą, który pomaga konsumentom ocenić, jaki procent zapotrzebowania na energię i kluczowe składniki odżywcze pokrywa porcja produktu. Jako system dobrowolny, musi być jednak zgody z informacją o wartości odżywczej na etykiecie i nie może być wprowadzający w błąd.
Oświadczenia żywieniowe to oświadczenia odnoszące się do np. niskiej zawartości energetycznej, braku dodatku cukrów czy o niskiej zawartości tłuszczów. Stosowane są tylko po spełnieniu opisanych w wykazie UE przypadków i w określonej w prawie formie.
Kontrola prawidłowego znakowania należy do organów nadzoru, w tym Głównego Inspektoratu Sanitarnego oraz Inspektoratu Jakości Handlowej Artykułów Rolno- Spożywczych. Kontrolują one, czy żywność jest prawidłowo oznakowana.
Naruszenie zasad znakowania środków spożywczych może skutkować karami finansowymi czy nakazaniem wycofania żywności z rynku. Najczęstszym przypadkiem nakazu wycofania produktu za błędne znakowanie jest brak informacji o alergenach, bowiem stanowi to zagrożenie dla zdrowia. Odpowiedzialność ponoszą producenci żywności oraz podmioty wprowadzające żywność do obrotu. Nawet jak nie jesteś producentem może grozić ci kara, dlatego warto weryfikować etykiety sprzedawanej żywności.
Podstawowymi informacjami jakie muszą się znaleźć na etykiecie to wykaz składników, informacja o wartości odżywczej, pojemność lub masa netto, informacja o alergenach oraz dane podmiotu odpowiedzialnego.
Jeżeli etykieta ma wykaz składników, to alergeny powinny być podkreślone czcionką (inny kolor, pogrubienie). Jeżeli na etykiecie nie ma wykazu składników (np. w przypadku napojów alkoholowych) – alergeny należy wymienić na etykiecie produktu.
Wykaz składników to obowiązkowy element każdej etykiety. Zawiera wszystkie składniki użyte do wytworzenia danego produktu spożywczego. Musi być poprzedzony słowem „składniki” i wymieniać je w kolejności od tego, którego jest najwięcej do tego, którego jest najmniej. Alergeny w wykazie składników powinny być odróżnione czcionką (np. pogrubieniem).
W pierwszej kolejności sprawdź czy jest nazwa prawna dla danego produktu. Przepisy definiują wiele produktów (np. masło, cydr, dżem). Jeżeli takiej nazwy nie ma możesz użyć nazwy zwyczajowej (np. piwo miodowe) albo opisowej (napój bezalkoholowy aromatyzowany).
Żywność taka jak napoje alkoholowe ma odrębne regulacje. Niektóre środki spożywcze mają dodatkowe wymogi np. masło, mąka czy marmolady.
Radca prawny
Radca prawny specjalizujący się w obsłudze przedsiębiorców z sektora żywności i napojów (FMCG i HORECA), ze szczególnym naciskiem na regulacje rynku alkoholi. Łączy praktykę prawną z działalnością edukacyjną. Wykładowca Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie. Autor bloga "Browar Paragraf".
Copyright © 2026 Wszystkie prawa zastrzeżone
Strona stworzona przez domseo.pl | Polityka prywatności | Polityka plików cookie
